Historisch Café in de Knillispoort - januari 2025 - en verder
Historisch Café in de Knillispoort - januari 2025 - en verder
+ 18/1/2025 Lezing over Spanjestrijders door Sander van Bladel
+ 15/2/2025 Lezing door Alex van Stipriaan over wie er in Den Bosch verdiende aan de slavernij
+ 24/5/2025 debat over of we in 2029 het jaar 1629 moeten vieren of herdenken?
+ 21/6/2025 over Jan Soens ( 1547 - 1611 ) - een Bossche schilder ?
+ 13/12/2025 over de kerststal van de Sint-Jan door Jack Kradolfer
+ 18/4/2026 Sanne Schraa over Verzetsvrouwen in 's-Hertogenbosch in de Tweede Wereldoorlog
+ 16/5/2026 Kim Lempereur over het slavernijverleden van ’s-Hertogenbosch - Vergeten verleden
+
Mobieltje: toestel draaien
om de knoppen rechtsonder de foto's te zien
----------------------------------------
+ 18/1/2025 Lezing over Spanjestrijders door Sander van Bladel
Historicus Sander van Bladel (woonachtig in Tilburg) is verbonden aan de studiezaal van het Stadsarchief. Hij publiceerde in Bossche Kringen een artikel over Bossche Spanjestrijders.
Frans van Gaal vertelde bij zijn inleiding op het programma dat in mei een boek van Geert Mak verschijnt dat gaat over de bedreigingen van de democratie in de jaren '30 voor de oorlog. Over de Spaanse Burgeroorlog (1936-1939) vermeldt Mak de vraag die toen gesteld werd: als Franco een bedreiging voor de democratie is moet hij dan niet tegengehouden worden. Parallellen met de huidige tijd trekt hij ook in het boek.
Sander van Bladel begon met het vertonen van een fragment uit de vpro-uitzending In Europa van Geert Mak.
In Spanje was een democratisch gekozen linkse regering aan de macht, na de herverkiezing daarvan in 1936 kwamen de nationalisten olv generaal Franco in opstand en begonnen de burgeroorlog. Met steun van Duitsland: de Duitse Luftwaffe bombardeerde het Spaanse dorp Guernica (schilderij van Picasso).
Om Franco te stoppen meldden tienduizenden vrijwilligers zich bij de zgn. Internationale Brigades, waaronder zo'n 650 tot 700 Nederlanders. Dat waren niet allemaal communisten, maar ook anarchisten, syndicalisten (zoals -volgens Frans van Gaal- de Bosschenaar Chr. Cornelissen, een medewerker van Domela Nieuwenhuis.) en anderen. Na het verliezen van de burgeroorlog door de republikeinen werden de Nederlanders via Frankrijk geleidelijkaan gerepatrieerd.
Maar omdat de Spanjestrijders in vreemde krijgsdienst gingen verloren ze hun Nederlanderschap, dat ze pas tientallen jaren na de oorlog weer terug kregen (naturalisatie), zoals de bekende auteur Jef Last. De communisten kwamen na de oorlog op de CID-lijst omdat ze in Spanje door Moskou ondersteund waren.
Besproken werd oa Jan Beekmans uit Tilburg waarvan enkele brieven uit die tijd opgenomen zijn in het boek 'Nederlanders onder commando van Hollander Piet in Spanje', geschreven door Van het Reve senior.
Uit Den Bosch gingen in 1937 onder meer Kees van Maaren (bekend als Kees de Amsterdammer), Lambert Klokkengieters, Frans Loew.
Sander omschreef de Spanjegangers positief als "paradijsvogels" maar het waren ook avonturiers, uit overtuiging voor de democratie. Hij had deze lezing liever over enkele maanden gehouden om meer onderzoek naar deze drie Bosschenaren te kunnen doen.
Van de toegezegde discussie over straatnamen voor deze drie kwam niet veel, ook in Tilburg zijn er geen straten naar de Spanjestrijders vernoemd.
De "oorlogsromantiek" was er zeker ook zoals terug te vinden is in het werk van G. Orwell en E. Hemingway.
Van Bladel vroeg zich nog af hoe het toch mogelijk was dat de dictator na zijn dood begraven werd op het zelfde kerkhof als duizenden van zijn slachtoffers. Inmiddels is die wel elders begraven, onder protest van zijn oude medestanders. In Spanje heerst nog altijd een zwijgcultuur over de tijd van de dictatuur.
Van Bladel is bezig met een boek over bijzondere politieke partijen, zoals de Rapalje-partij van de zwerver Hadjememaar.
©2025 Gerard Monté
-----
(geen foto's)
+ 15/2/2025 Lezing door Alex van Stipriaan over wie er in Den Bosch verdiende aan de slavernij
zie evt + 11/1/2024 Keti Koti - Alex van Stipriaan - Lezing Bosch' verband met slavernij? - Huis73
©2025 Gerard Monté
-----
+ 24/5/2025 debat over of we in 2029 het jaar 1629 moeten vieren of herdenken?
met het panel
Jan Smit, oud-raadslid D66
Jan van den Berg, conservator Museum het Kruithuis
Harry van den Berselaar, columnist, publicist en kenner van het ‘Spaanse’ ’s-Hertogenbosch
Jan van Oudheusden, historicus
Jan de Wit, kabinetschef van de gemeente ’s-Hertogenbosch, ambtelijk kwartiermaker 2029
voorzitter van het debat: Patrick Timmermans, historicus en directeur Erfgoed Brabant
...
zie evt ook Fietsen langs de linie van 1629 - 9 juni 2017 - 2018 - 2019 - symposium 2023 - 2024
©2025 Gerard Monté
-----
+ 21/6/2025 over Jan Soens ( 1547 - 1611 ) - een Bossche schilder ?
Ralph Zijlemans werkte drie maanden voor het Noordbrabants Museum aan een onderzoek over Jan Soens. Was hij een Brabantse of een Bossche schilder?
Definitief uitstuitsel kon nog niet gegeven worden omdat Ralph Zijlemans nog archiefonderzoek moet doen. Maar er is een gerede kans dat Soens [ verm. uit te spreken als Soons] uit Den Bosch kwam. Hij werkte in Parma veel met de gebroeders Bril samen.
Carel van Mander die hem op latere leeftijd ontmoet heeft zei eerst dat hij uit Antwerpen kwam (waar hij gestudeerd heeft) en later vermeldde hij dat hij uit 's-hertogenbosch kwam.
©2025 Gerard Monté
-----
+ 13/12/2025 over de kerststal van de Sint-Jan door Jack Kradolfer
Jack Kradolfer is de teamleider van de bouwgroep van de Sint-Jan. Hij volgde Frans Sluijter op.
Hij vertelde iets over de geschiedenis van de kerststal in de Sint-Jan en over kerstallen in het algemeen.
De voorbereidingen beginnen al in het voorjaar als de besprekingen over het thema gehouden worden.
Dit jaar is het thema Vreugde in overvloed.
In sepember begint de bouw. Er wordt tegenwoordig wel entree geheven om de kosten van de bouw te drukken.
zie de foto's van de kerststal van dit jaar
©2025 Gerard Monté
-----
+ 18/4/2026 Sanne Schraa over Verzetsvrouwen in 's-Hertogenbosch in de Tweede Wereldoorlog
Sanne Schraa (archiefmedewerker Erfgoed) deed onderzoek naar vrouwen die al dan niet actief in het verzet zaten. Veelal zorgden zij er thuis voor dat hun familie of echtgenoot aan actief verzetswerk konden doen, of waren zelf actief.
In het eerste deel van de lezing vertelde Sanne Schraa over Nicoline Henriëtte (Niek) van Doesburgh, Maria Theodora Theresia Henrica Meuwese, Petronella C. C. Wijnen en Helena H. W. A. (Leny) Aarts en hun activiteiten in het verzetswerk.
Na de pauze (geen foto's) besprak ze het verzetsleven van Wilhelmina Hagendoorn, Wies van Sleeuwen en Dini van Oss.
En ze vertelde het verhaal van Allegonda (Gonny) van den Akker die zowel verzetsvrouw was als een CABR-dossier heeft. CABR is het Centraal Archief voor Bijzondere Rechtspleging. De BR deed onderzoek naar Nederlanders die in de oorlog (mogelijk) fout geweest waren.
Sanne Schraa had op de tafels voor de bezoekers foto's opgesteld die later ook op het scherm vertoond werden. Dat was een goed idee omdat er zo meer verbinding met het onderwerp ontstond.
Op de Erfgoedavond in 2024 gaf zij een eerste lezing over dit onderwerp.
Een filmpje over Sanne Schraa en dit ondewerp is te zien op internet.
artikelen over dit onderwerp op www.brabantherinnert.nl en www.brabantserfgoed.nl
©2026 Gerard Monté
-----
+ 16/5/2026 Kim Lempereur over het slavernijverleden van ’s-Hertogenbosch - Vergeten verleden
Kim Lempereur vertelde over de banden die Den Bosch had met de slavernij. Dat leek niet zichtbaar in de stad maar Den Bosch was een opslag- en overslagplaats voor goederen (suiker, koffie, tabak, linnen, kleding, hoeden, messen en andere ijzerwaren) van en naar de kolonieën. Namen van panden herinneren daar nog aan. Een twintigste deel van de geïmporteerde koffie kwam via Den Bosch het land binnen. Textiel kwam vanuit het achterland, o.a. Helmond en Osnabrück, en werd in de kolonieën verkocht en geruild, soms zelfs tegen mensen.
Toen rijkgeworden kolonialen terugkwamen met hun gezin en lijfeigenen kon je het ook aan de mensen van kleur zien.
Bestuurders van de stad hadden dikwijls ook vaak econmische belangen door hun aandeel in de handel. Van veertien bestuurders konden verbanden met een koloniaal verleden aangetoond worden. Anderen investeerden alleen hun kapitaal.
En er waren bestuurlijke bepalingen die aangaven dat er banden met de kolonieën waren. Bij voorbeeld over het overzee sturen van ongewenste personen (1754) en het niet mogen uitoefenen van openbare ambten door "neegers" ookal waren zij tot het christelijk geloof bekeerd (1795).
De meegebrachte lijfeigenen en tot slaafgemaakten konden hier wel zelfstandig gaan werken. Genoemd werden Filippina Fortuijn, Alexander van Geneve en Constantia van Bougies. Zij begonnen b.v. een winkeltje.
De slavernij is in 1873 formeel afgeschaft maar was dat eigenlijk al 10 jaar eerder maar het systeem bleef gewoon doorwerken. In Oost-Indië was er officieel geen slavernij maar het systeem van dwangcontracten, ondersteund door de inlandse vorsten, was mogelijk nog slechter voor de bevolking.
In Guinea kwamen de tot slaaf gemaakten in 1763 in opstand. De (dikke) hertog van Brunswijk en de latere gouverneur Douglas werden er met 600 soldaten heen gestuurd om orde op zaken te stellen. Het standbeeld daar herinnert nog aan de opstandelingenleider Kofi. In hun verslag beschrijven ze het extreem geweld dat ze gebruikten, die verhalen waren ook bekend in de stad.
Kim Lempereur onderzocht samen met Dries Lyna (Nijmegen) en Joris Martens (Leiden) het koloniale verleden van de stad in opdracht van de gemeente. In de gemeenteraad en elders waren daar opmerkingen over te horen omdat DB "helemaal geen slavernijverleden" zou hebben.
Het verslag van dat onderzoek "Vergeten verhalen, slavernij en de koloniale ketens van 's-Hertogenbosch" is uitgegeven door de Radboud-universiteit in Nijmegen. Het is gratis te downloaden in pdf-formaat.
Na de afschaffing van de slavernij werd de Nederlandse Handelsmaatschappij opgericht die de handel met de kolonieën voortzette. Op een vraag uit de zaal over evt. banden van De Gruyter met het slavernijverleden antwoordde Kim Lempereur dat de Gruyter pas begin 1900 in bedrijf kwam, en die tijd behoorde niet tot hun onderzoeksperiode.
zie evt ook + 15/2/2025 Lezing door Alex van Stipriaan over wie er in Den Bosch verdiende aan de slavernij (hierboven)
en + 11/1/2024 Keti Koti - Alex van Stipriaan - Lezing Bosch' verband met slavernij? - Huis73
©2026 Gerard Monté
-----
zie eerdere lezingen in de Knillispooort